Giai đoạn 1 : Đức Cha Micae Nguyễn Khắc Ngữ

GIÁO PHẬN LONG XUYÊN 50 NĂM THI HÀNH SỨ VỤ LOAN BÁO TIN MỪNG

Giai đoạn 1 : Đức Cha Micae Nguyễn Khắc Ngữ

(Từ 04/04/1961 đến 30/04/1975)

 Trong bầu khí hân hoan vui mừng của thời gian cử hành Năm Thánh của Giáo Hội Việt Nam và Giáo phận Long Xuyên, chúng ta cùng nhau nhìn lại sứ vụ Loan báo Tin Mừng trong 50 năm qua với tâm tình tạ ơn và tri ân vì những hồng ân Chúa ban, đồng thời cùng nhau khơi dậy cảm thức sâu xa về Giáo hội, để sống tinh thần tham gia tích cực hơn vào đời sống và sứ vụ của Giáo hội hiệp thông.

Bài này ghi lại giai đoạn từ năm 1961 đến năm 1975, nghĩa là từ khi Đức Cha Micae Nguyễn Khắc Ngữ, Giám Mục tiên khởi giáo phận Long Xuyên về nhận trách nhiệm ngày 04/04/1961.

Từ những Văn Kiện của Công Đồng Vaticanô II

 

Sứ vụ rao giảng Tin Mừng (Truyền giáo) của Giáo hội được đặc biệt quan tâm tại Công Đồng Vaticanô II. Chủ đề này được bàn đến xuyên suốt trong các văn kiện của Công đồng, nhưng được tập chú đặc biệt trong Sắc lệnh Ad Gentes. Sắc lệnh này trình bày các vấn đề giáo thuyết cũng như thực hành về hoạt động truyền giáo trong thời đại ngày nay. Về mặt giáo thuyết, chủ đề truyền giáo luôn được đặt trong tương quan với các nguồn mặc khải. Về mặt thực hành, Công đồng trình bày hai ý niệm then chốt cho hoạt động truyền giáo, đó là Rao giảng Tin Mừng và vun trồng Giáo hội (AD 6).

Một văn kiện khác cũng cung cấp cho chúng ta những suy tư thần học phong phú về sứ vụ rao giảng Tin Mừng, đó là Hiến chế Lumen Gentium. Hiến chế này định nghĩa Giáo hội là một Bí tích, đem lại cho nhân loại sự hợp nhất và ơn cứu độ. Như một Bí tích phổ quát, Giáo hội có bổn phận phải loan truyền sứ điệp cứu độ cho mọi dân tộc và mọi nền văn hóa. Được Chúa Thánh Thần thúc đẩy, “Mỗi môn đệ Chúa Kitô đều có bổn phận góp phần truyền bá đức tin” (LM 17).

Sau cùng, Sắc lệnh Tông Đồ Giáo Dân (Apostolicam Actuositatem), lần đầu tiên trong lịch sử giáo thuyết của Giáo Hội, đã đặt nền tảng cho việc Tông Đồ của người giáo dân. Sắc lệnh xác định rõ: “Bản chất ơn kêu gọi làm Kitô hữu cũng là ơn kêu gọi làm tông đồ”. Từ đây, việc tông đồ không còn là nhiệm vụ của hàng giáo sĩ hay tu sĩ,  mà là của toàn dân Chúa.

Sau khi Công đồng bế mạc, nhất là những năm nối tiếp sau đó, người ta nhận thấy những hoạt động truyền giảng Tin Mừng trong Giáo hội bắt đầu mở ra nhiều hướng phát triển mới. Năm 1971 Đức Phaolô VI triệu tập Thượng Hội Đồng Giám Mục Thế Giới (kéo dài nhất từ trước tới nay, từ 30 tháng 9 đến 6 tháng 11), trong đó một phần của chương trình nghị sự được dành để bàn đến mối tương quan giữa truyền giáo và công bằng xã hội. Năm 1974 ngài lại triệu tập một Thượng Hội Đồng Giám Mục khác thảo luận riêng về chủ đề “Truyền Giảng Tin Mừng trong Thế Giới Hôm Nay”. Kết hợp giữa huấn quyền của Công Đồng và những suy tư của Thượng Hội Đồng Giám Mục, Đức Phaolô VI ban hành Tông huấn Evangelii Nuntiandi (8 tháng 12 năm 1975). Có thể nói Tông huấn này đã đặt nền móng cho Giáo hội bước vào một thời đại truyền giáo mới. Với nhiều nỗ lực và hoạt động đa dạng, sứ vụ truyền giảng Tin Mừng trong toàn thể Giáo hội bắt đầu có những bước tiến mới, khác hẳn với thời gian hơn nửa thế kỉ trước đó.

Gần chúng ta hơn, vào dịp cử hành Năm Thánh 2000 của Giáo hội toàn cầu, Đức Gioan Phaolô II trong Tông thư Millennio Ineunte (Tiến về Nghìn Năm Mới) lại đưa ra một khái niệm mới và lời kêu gọi về việc “Tái truyền giảng Tin Mừng”. Đây là nỗ lực của Giáo hội nhằm giúp các Kitô hữu, mặc dù đã đón nhận hồng ân đức tin nhưng không còn sống đức tin hoặc tỏ ra dửng dưng với đời sống đạo.

Chúng ta không thể kể hết những nỗ lực to lớn của Giáo hội, đặc biệt của các vị Giáo hoàng trong thời đại chúng ta trước việc thi hành lệnh truyền loan báo Tin Mừng của Chúa Kitô. Chúng ta chỉ biết cảm tạ Chúa và cầu nguyện cho Giáo hội luôn trung thành nối gót Chúa Kitô trong sứ vụ vô cùng lớn lao này

 

Đến những hoạt động truyền giáo của Giáo phận Long Xuyên, giai đoạn 1961- 1975

 

Ngày 24/11/1960 với sắc lệnh Christi Mandata, Đức Giáo hoàng Gioan XXIII chính thức thành lập Giáo phận Long Xuyên tách ra từ Giáo phận Cần Thơ. Ngày ký sắc lệnh lập giáo phận mới cũng là ngày Đức Giáo Hoàng cắt cử Đức cha Micae Nguyễn Khắc Ngữ lên chức Giám Mục và bổ nhiệm ngài coi sóc Giáo phận Long Xuyên. Đức cha Micae được tấn phong ngày 22/01/1961 tại Sài Gòn với khẩu hiệu “Christus in Vobis” (Chúa Kitô trong anh em) và ngày 04/04/1961 ngài đã chính thức nhận Giáo phận mới. Giáo phận Long Xuyên lúc đó có diện tích 10.158km2, 1.214.756 người, 93.777 giáo dân chiếm 7,72%, và 102 linh mục.

 

Là Nghị phụ của Công đồng Vaticanô II, Đức cha Micae đã thấu triệt những giáo huấn của Công đồng về truyền giáo nên ngài mau chóng đề ra những đường hướng và đặt nền móng cho Giáo phận non trẻ trong sứ vụ truyền giảng Tin Mừng. Mục vụ truyền giáo giai đoạn 1961 - 1975 của Giáo phận Long Xuyên gắn liền với con người và hoạt động mục vụ của Đức cha Cố Micae. Hoạt động này bao gồm nhiều lãnh vực: đề ra một tầm nhìn bao quát trước hoàn cảnh đặc thù của Giáo phận Long Xuyên, đặt ra một mục tiêu ngắn hạn và lâu dài cho các sinh hoạt mục vụ, xác định những phương hướng tổ chức, đầu tư về chương trình đào tạo nhân sự…

 

Một cách cụ thể hơn, chúng ta có thể liệt kê một số hoạt động thể hiện đường hướng truyền giáo thời Đức cha Micae:

 

Đào tạo nhân sự cho công cuộc truyền giáo:

Tĩnh tâm cho các linh mục: hằng tháng tại các giáo hạt và hằng năm tại giáo phận.

Chiêu mộ các linh mục từ các nơi khác về làm việc trong giáo phận.

Xây dựng tiểu chủng viện và đại chủng viện để đào tạo các linh mục tương lai.

Lập Viện Giáo Lý nam và nữ để chuyên trách việc dạy giáo lý.

Đào tạo Tông đồ Giáo dân: cơ cấu Hội đồng Mục vụ Giáo xứ phải có một phó đặc trách truyền giáo.

Tổ chức các khóa bổ túc mục vụ cho các đại chủng sinh: mỗi kỳ nghỉ hè, giáo phận quy tụ các đại chủng sinh đang theo học tại các chủng viện ngoài giáo phận (Sài Gòn, Đà Lạt...) trong vòng một tuần để thụ huấn với mục đích phổ biến đường hướng sinh hoạt của giáo phận, sau đó về phổ biến lại cho các giáo xứ, giáo họ hoặc giáo điểm trong 1 tháng. Mỗi năm một kế hoạch, một mục tiêu để thực hiện trong tháng hè.

 

Đặt nhân sự phụ trách riêng kế hoạch truyền giáo:

Các linh mục: cha Mai Xuân Triết, cha Vũ Tuấn Tú, cha Đỗ Văn Lịch, cha Bùi Tuần…

Tu sĩ: Dòng Thánh Gia

Các thầy chủng sinh giúp năm

Giáo dân (Viện Giáo Lí nam nữ và phó truyền giáo của HĐMVGX)

 

Các sinh hoạt mục vụ hướng về truyền giáo:

Củng cố và tổ chức các cộng đoàn: phân chia giáo xứ; bổ nhiệm các linh mục phụ trách các giáo xứ.

Ban hành quy chế Linh mục điều hành giáo xứ hướng vào việc truyền giáo.

Đặt quy chế HĐMVGX phải có một vị phụ trách truyền giáo.

Tháng 1 năm 1968, tổ chức Ủy Ban Truyền Thông và thành lập tờ thông tin liên lạc của Giáo phận: Tập san Lên Đường, số cuối cùng phát hành ngày 31/1/1975.

Tổ chức các phong trào Công giáo tiến hành: Các phong trào nở rộ và phát triển hết sức phong phú và sống động: Các hội đoàn như Liên Minh Thánh Tâm, Gia Đình Phạt Tạ do cha Phêrô Trần Minh Tân làm linh hướng, Hiệp hội Thánh Mẫu, Con Đức Mẹ Vô Nhiễm do cha Giuse Nguyễn Hưng làm linh hướng, Thiếu Nhi Thánh Thể do cha Gioan B. Đinh Công Thi phụ trách. Nói chung, mỗi giới, mỗi lứa tuổi, đều có những đoàn thể hướng dẫn nhằm giúp việc sống đạo tiến triển theo đường hướng tích cực.

Quyết định mỗi giáo xứ đóng góp 30% lợi tức hằng năm cho hoạt động truyền giáo.

Tái rao giảng Tin Mừng:

Hồi sinh các cộng đoàn (Giáo xứ, giáo họ, giáo điểm) nơi các giáo hạt.

Đầu tư nhân lực và tài lực cho những chương trình xây dựng các cộng đoàn mới củng cố.

 

Đến với muôn dân:

Tổ chức những hoạt động từ thiện nơi vùng sâu vùng xa, giúp dân ổn định cuộc sống.

Mở các trường tiểu học và trung học rải rác khắp nơi trong giáo phận phục vụ cho sự phát triển con người toàn diện: Các giáo xứ đều có các trường tiểu học trong khuôn viên nhà thờ. Mỗi giáo hạt đều có một hoặc hai trường Trung học giúp giới trẻ nâng cao trình độ văn hóa. Không một nhà thờ nào xây dựng mà bên cạnh không có một trường trung học hay tiểu học.

Nhìn chung giai đoạn 1960- 1975 của Giáo phận Long Xuyên trong bối cảnh lịch sử đặc biệt của miền Nam Việt Nam, Đức cha Cố Micae đã chú tâm vào việc xây dựng cơ sở vật chất, củng cố cơ cấu tổ chức nhân sự và điều hành chung. Những nỗ lực này nhằm vạch ra một kế hoạch lâu dài làm nền móng cho các hoạt động truyền giáo về sau. Việc tổ chức quy củ đó đã đem lại những kết quả rất khả quan: số giáo dân tăng nhanh, những cơ sở vật chất được mau chóng xây dựng để đáp ứng những sinh hoạt mục vụ cấp thiết, hàng linh mục được đào tạo và trau dồi thường xuyên về ý thức truyền giáo, các giáo hạt và giáo xứ được thiết lập và củng cố, nhiều giáo điểm được hồi phục và thành lập...

Nhìn lại những thành quả trong giai đoạn này, hôm nay tất cả chúng ta cùng tạ ơn Chúa đã cho chúng ta được thừa hưởng một gia sản đức tin phong phú của Giáo phận Long Xuyên, được gầy dựng, duy trì và phát huy trải qua nhiều giai đoạn lịch sử thăng trầm. Tâm tình tạ ơn này thúc đẩy chúng ta nhớ đến công lao của các bậc tiền nhân, các vị ân nhân, các chứng nhân đức tin... mà gần gũi và thân thương nhất đối với chúng ta, đó là Đức cha Cố Micae. Ngài thật là một tấm gương sống động cho gia đình giáo phận chúng ta trong sứ vụ loan báo Tin Mừng cho muôn dân. Hết lòng tri ân và cảm mến ngài, chúng ta cùng nhau hăng hái lên đường đem Chúa đến cho mọi người.

Lm Giuse Ngô Quang Trung