MỘT SỐ H̀NH THÁI VĂN CHƯƠNG ĐẶC THÙ KHÁC TRONG CÁC THƯ CỦA THÁNH PHAOLÔ

Tác Giả: Đức Ông Giuse Linh Tiến Khải


Khi t́m hiểu các h́nh thái văn chương trong các thư của thánh Phaolô, người ta nhận thấy chúng đều là những h́nh thái đặc thù không có trong loại thư tín thời đó. Trước tiên là các tính chất thần học-tôn giáo của người gửi cũng như của người nhận, tiếp đến là các công thức phụng vụ trong phần mở đầu và kết luận, các công thức khấn nguyện, các lời thề và các bài thánh ca. Nhưng bên cạnh đó c̣n có các công thức tuyên xưng ḷng tin của truyền thống kitô, các văn bản thuộc loại tiểu sử tự thuật, lẫn lộn với các văn bản bênh vực Kitô giáo và tranh luận với các kẻ đối nghịch với thánh nhân hay với Giáo Hội. Rồi c̣n có các lời khuyến khích, khuyên nhủ, các bảng liệt kê các nhân đức phải trau dồi và các tật xấu phải từ bỏ.

Sau cùng là sự kiện thánh Phaolô thường xuyên trích Kinh Thánh Cựu Ước để làm nền cho các suy tư thần học của ngài.  Khi nghiên cứu các h́nh thái văn chương đặc thù này giới học giả trường phái lịch sử-h́nh thể học (storico-morfologico) cũng đă t́m xác định sự tùy thuộc của thánh Phaolô đối với các công thức truyền thống tuyên xưng ḷng tin trong các cộng đoàn Kitô tiên khởi, và đối với các văn bản ghi chép lại kinh tin kính của Giáo hội thời khai sinh. Các học giả này đi tới kết luận sau đây: đó là thánh Phaolô hay trích các công thức ấy và dùng chúng làm nền tảng suy tư thần học của ḿnh.

Chẳng hạn đối với tín hữu Thêxalônica rơi vào cảnh qúa bi thương khi nghĩ tới các thân nhân của họ đă qua đời, thánh Phaolô lấy lại lời Giáo Hội tiên khởi tuyên xưng ḷng tin vào Chúa Kitô tử nạn và phục sinh để giảng giải, an ủi và trao ban niềm hy vọng cho họ. V́ thế thánh nhân viết trong chương 4 thư thứ nhất gửi cho họ như sau: ”Thưa anh chị em, chúng tôi muốn anh chị em hiểu rơ về số phận của các kẻ chết, để anh chị em khỏi phải buồn phiền như những người không có ḷng trông cậy. Nếu chúng ta tin rằng Chúa Giêsu đă chết và đă sống lại, th́ những kẻ chết trong Chúa Giêsu cũng sẽ được Thiên Chúa đưa về với Ngài qua Đức Giêsu Kitô và với Đức Giêsu Kitô” (1 Ts 4,13-14). Trong chương 15 thư thứ nhất gửi giáo đoàn Côrintô Phaolô cũng dùng cùng một kiểu cách đó để tŕnh bầy các suy tư thần học về cái chết và sự sống lại. Nghĩa là thánh nhân đi từ dữ kiện ḷng tin của Kitô giáo vào mầu nhiệm cuộc tử nạn và phục sinh của Chúa Giêsu Kitô để chứng minh cho tín hữu thấy rằng biến cố Chúa Giêsu Kitô chết và sống lại là điều cần thiết, v́ nó bảo đảm cho sự phục sinh của mọi người tin vào Chúa Giêsu Kitô. Ḷng tin tháp nhập tín hữu vào chính cuộc sống phục sinh thần thiêng của Chúa Giêsu Kitô. Phaolô viết: ”Trước hết tôi đă thông truyền cho anh chị em điều mà chính tôi cũng đă nhận được. Đó là Chúa Kitô đă chết cho tội lỗi chúng ta theo lời Kinh Thánh và Ngài đă được mai táng. Ngày thứ ba Ngài đă sống lại theo lời Kinh Thánh và đă hiện ra với Kêpha rồi với Nhóm Mười Hai” (1 Cr 15,3-5).

Các thư của thánh Phaolô cũng gồm nhiều văn bản tiểu sử tự thuật. Phaolô cho tín hữu biết các biến cố đă xảy ra cho ḿnh hay cho các cộng sự viên và tín hữu trong các giáo đoàn khác. Điển h́nh là trong chương 2 thư thứ nhất gửi tín hữu Thêxalônica, thánh nhân cho họ biết ḿnh và các cộng sự viên đă gặp rất nhiều khốn khổ và nhục nhă tại thành Philiphê. Thánh nhân khuyên họ sống xứng đáng với Thiên Chúa, vững tin, và can đảm chịu khổ đau trước các nhóm người do thái đồng hương chống đối và bắt bớ Kitô giáo. Họ cũng đă bắt bớ Phaolô và các cộng sự viên, và t́m mọi cách ngăn cản công tác rao truyền Tin Mừng cứu độ (1 Ts 2,1-16). Trong hai chương đầu thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô thánh Phaolô nói ngài không muốn dấu họ các bắt bớ khổ đau đă phải chịu bên Tiểu Á. Chúng nặng nề đến độ khiến cho thánh nhân và các cộng sự viên phải tuyệt vọng, không thiết sống nữa. Nhưng Chúa đă thương cứu các vị khỏi chết. Phaolô xin tín hữu Côrintô tiếp tục tạ ơn Chúa và cầu nguyện cho ngài và cho các cộng sự viên. Ngài cũng cho họ biết là có dự định tới Côrintô thăm họ, rồi đi sang vùng Macedonia và trở lại Côrintô để nhờ họ đưa về Giuđêa. Nhưng trong t́nh trạng căng thẳng buồn phiền như thế của tín hữu cộng đoàn đối với ngài, thánh nhân cũng không vui và thấy không phải là lúc thuận tiện. Phaolô cũng cho họ biết ngài đă tới thành Troia và từ đó sang Macedonia. Trong chương 7, 5-16 Phaolô cho biết khi tới Macedonia ngài và các cộng sự viên cũng không được nghỉ ngơi, trái lại gặp mọi sự khốn khó, chiến đấu bên ngoài và sợ hăi bên trong. Nhưng tin tức Titô đem tới cho biết là tín hữu Côrintô hối lỗi, đă khiến cho thánh nhân tiếp tục vui sống. Khi khác nữa Phaolô nhắc lại các kỷ niệm trong thời gian chung sống với các tín hữu (1 Ts 2,17-3,13: Gl 4,12 tt.).

Tuy nhiên việc thông tin tức hay gợi lại các kỷ niệm đó không nhằm mục đích kể lại tiểu sử của cá nhân Phaolô, mà liên hệ tới Phaolô như là tông đồ của Chúa Kitô. Thật thế, Phaolô là người hoàn toàn tùy thuộc Chúa Kitô nên không c̣n có cuộc sống riêng tư nữa. Mọi sự trong đời ngài đều mang chiều kích truyền giáo và mục vụ. Ngay cả biến cố bị xiềng xích tù tội cũng là dịp Chúa quan pḥng cho phép xảy ra để thánh nhân rao giảng Tin Mừng, như ngài viết trong chương 1,13-14 thư gửi tín hữu Philiphê. Đây là lư do giải thích tại sao các văn bản tiểu sử tự thuật không phải là các biến cố rời rạc, mà luôn luôn liên hệ tới sứ mệnh rao truyền Tin Mừng. Rất thường khi các văn bản tiểu sử tự thuật được ư hướng biện hộ hướng dẫn. Phaolô chống lại các lời vu khống của nhóm thừa sai kitô gốc do thái và tranh luận với họ về nhiều vấn đề liên quan tới giáo lư tinh tuyền của Tin Mừng và cuộc sống của cộng đoàn tín hữu.

Ngoài ra cũng phải ghi nhận rằng việc biện hộ và tranh luận ấy đôi khi vượt qúa khuôn khổ của các văn bản tiểu sử tự thuật, và bao gồm một phần quan trọng của thư. Điển h́nh là thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô chương 2,14 tới chương 7,4, mà chúng ta có thể gọi là thư hộ giáo, hay chương 10,1 tới chương 13,13, có thể gọi là thư tranh luận. Phaolô không nêu rơ danh tánh các người thù địch và chống đối ngài, nhưng các lời lẽ thánh nhân dùng để chống lại họ có giọng điệu vô cùng cứng rắn. Chẳng hạn trong chương 16,17-20 thư gửi giáo đoàn Roma thánh Phaolô khuyên tín hữu đề pḥng và phải xa lánh những kẻ gây chia rẽ và làm gương mù gương xấu, bằng cách xa rời các giáo huấn mà họ đă nhận lănh, bởi v́ những kẻ đó không phụng sự Chúa Kitô, mà chỉ phụng sự cái bụng của họ. Họ dùng các lời nói đẹp đẽ và các diễn văn phỉnh nịnh để lường gạt những tâm ḷng đơn sơ. Tuy vui sướng biết rằng tín hữu Roma nổi tiếng là vâng lời, thánh Phaolô cũng muốn cho họ được khôn ngoan trong việc thiện, và tinh tuyền trước sự dữ. Thiên Chúa của b́nh an chẳng bao lâu nữa sẽ nghiền nát Satan dưới chân họ.

Trong chương 3,1-21 thư gửi tín hữu Philiphê, Phaolô cũng khuyên tín hữu đề pḥng những người t́m lung lạc ḷng tin của họ vào Tin Mừng tinh tuyền của Chúa Kitô. Ở đây chúng ta không biết các thù địch ấy là ai, xem ra họ là nhóm thừa sai kitô gốc do thái qúa khích chủ trương bắt các tín hữu hy lạp và không phải gốc do thái phải theo Luật Lệ của do thái giáo, đặc biệt là luật cắt b́. Chúng ta cũng không biết các thù địch ấy thuộc một nhóm đồng nhất hay gồm nhiều nhóm khác nhau. Dù họ có là ai đi nữa, đối với Phaolô họ cũng đều là những kẻ đă phản bội Tin Mừng của Chúa Kitô, và trở thành dụng cụ Satan dùng để đánh phá Giáo Hội. Phaolô dùng các từ rất nặng để định nghĩa căn cước của họ. Thánh nhân gọi họ là ”loài chó”, là ”bọn thợ gian ác”, là ”các kẻ cắt b́ giả dối”, tin cậy vào xác thịt và Luật Lệ, ”ăn ở như thù địch của thập giá Chúa Kitô”, sống hư hỏng, thờ cái bụng và chỉ nghĩ đến những sự đời này. Số phận của họ là sự hư mất. Không c̣n lời lẽ nào nặng hơn thế nữa. Đôi khi giận qúa thánh Phaolô đưa ra lời nguyền rủa giống giọng điệu lời nguyền rủa của các ngôn sứ trong thời Cựu Ước. Điển h́nh là thư gửi tín hữu Galát. Galát là cộng đoàn cũng đă bị rơi vào bẫy đánh phá và chia rẽ của nhóm thừa sai kitô gốc do thái qúa khích nói trên. Tín hữu cộng đoàn đă bỏ Tin Mừng tự do và giải phóng tinh tuyền như thánh Phaolô đă rao giảng cho họ để quay trở về sống theo xác thịt và Luật Lệ, chối bỏ ḷng tin và Chúa Thánh Thần để lại đeo lấy ách nô lệ của các thứ luật do thái, đặc biệt là luật cắt b́. Thánh nhân viết trong chương 5 câu 10 và câu 12: ”Dù họ có là ai đi nữa, kẻ gây rối loạn trong anh chị em sẽ bị trừng phạt v́ tội đó... Những kẻ gieo rối loạn giữa anh chị em ấy, ước ǵ họ đi tới chỗ chặt đứt thân ḿnh cho hoàn toàn tàn tật đi!”.