THỂ VĂN CÁNH CHUNG KHẢI HUYỀN VÀ KHUYẾN DỤ TRONG CÁC THƯ CỦA THÁNH PHAOLÔ 

Tác Giả: Đức Ông Giuse Linh Tiến Khải


Vào thời thánh Phaolô vấn đề cánh chung khải huyền (escatologico-apocalittico) là một đề tài thần học được nền văn chương của do thái giáo khai triển rất rộng răi. Nó có các đặc thái sau đây: thứ nhất là niềm hy vọng vào sự sống lại ngày sau hết, thứ hai là quan niệm nhị nguyên về hai thế giới: thế giới tương lai (ha ''ôlam habba) và thế giới hiện tại (ha ''ôlam hazze) và thứ ba là các miêu tả tưởng tượng về vũ trụ. Thánh Phaolô cũng chịu ít nhiều ảnh hưởng của trào lưu cánh chung khải huyền này, nhưng ngài sửa chữa nhiều điều và đưa ra nhiều nét độc đáo riêng tư.

Trước hết Phaolô không chấp nhận nguyên tắc thế giới tương lai thay thế thế giới lịch sử hiện tại vào thời sau hết. V́ đối với Phaolô, nhờ Chúa Giêsu Kitô, thế giới mới đă bắt đầu ngay trong lịch sử hiện tại và chiến đấu chống lại các lực lượng sự dữ và cái chết khuynh đảo cuộc sống con người. Cuộc sống mới, cuộc sống thiên linh, mà Chúa Giêsu Kitô phục sinh đă trao ban cho tín hữu qua ḷng tin, khiến cho họ trở thành một thụ tạo mới và ngay từ đời này đă được nếm hưởng cuộc sống mai sau rồi. Chính v́ thế trong chương 5,17 thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô thánh nhân viết như sau: ”Ai sống cuộc sống của Chúa Kitô là một thụ tạo mới. Thế giới cũ đă qua rồi, và này đây một thực tại mới đă xuất hiện”. Chính cuộc sống mới trong Chúa Kitô ấy khiến cho tín hữu trở thành một con người mới, v́ sống theo Tin Mừng của Chúa Kitô, chứ không phải theo lề luật hay việc tuân giữ lề luật. Do đó thánh nhân mới khẳng định với tín hữu Galát trong chương 6,15 rằng: ”Điều quan trọng không phải là việc cắt b́ hay không cắt b́, mà là trở nên thụ tạo mới”.

Ngoài ra Phaolô cũng giản lược các miêu tả, để chỉ tập trung vào nội dung của niềm hy vọng kitô. Đó là đợi chờ ngày được hiệp thông trọn vẹn và bất diệt với Chúa Kitô. Trong chương 4,17 thư thứ nhất gửi tín hữu Thêxalônica sau khi khẳng định rằng vào ngày tận thế, Chúa Kitô sẽ quang lâm và cho các kẻ chết được sống lại, thánh nhân an ủi tín hữu như sau: ”Đoạn đến lượt chúng ta là những kẻ c̣n đang sống, chúng ta cũng sẽ được cất lên cao trên các tầng mây, cùng với họ đến gặp Chúa Kitô trên không trung. Và như thế chúng ta sẽ ở với Chúa luôn măi”. Ở với Chúa, sống với Chúa, kết hiệp với Chúa luôn măi là điệp khúc thánh Phaolô lập đi lập lại trong các thư gửi giáo đoàn Thêxalônica và Philiphê (1 Ts 5,10; Pl 1,23). Vào cuối chương 4 thư thứ nhất gửi tín hữu Thêxalônica, thánh Phaolô đề cập tới ngày mọi tín hữu sẽ được sống lại và về với Chúa Kitô trong thời cánh chung (1 Ts 4,13-18). Sang chương 5 thư gửi tín hữu Thêxalônica thánh nhân miêu tả ngày của Chúa. Tuy không ai biết ngày nào giờ nào Chúa Kitô sẽ quang lâm, nhưng v́ là con cái của sự sáng và bước đi trong ban ngày, chứ không phải là con cái của tối tăm, nên các tín hữu không sợ ngày đó sẽ đến với ḿnh bất th́nh ĺnh như kể trộm. Tuy nhiên thánh Phaolô khuyên tín hữu hăy luôn biết tỉnh thức và sống tiết độ, lấy đức Tin, đức Mến làm áo giáp, lấy đức Cậy và ơn cứu độ làm mũ chiến. V́ Thiên Chúa muốn cho họ đựơc cứu rỗi, và Chúa Kitô đă chết cho họ để trong khi thức cũng như khi ngủ họ đều sống với Người.

Trong thứ thứ nhất gửi tín hữu Côrintô thánh Phaolô đă dành chương 15 để đề cập tới biến cố Chúa Kitô, sự phục sinh và các hoa trái mà người tín hữu nhận được qua ḷng tin vào Chúa Kitô và sự sống lại của Ngài. Nếu Chúa Giêsu Kitô đă không sống lại, th́ lời rao giảng Tin Mừng của các tông đồ và ḷng tin của các tín hữu trở thành hư không và vô ích. Nhưng bởi v́ Chúa Giêsu Kitô đă sống lại và hiện ra với nhiều chứng nhân mà Ngài tuyển chọn trong đó có cả Phaolô, nên mọi người tin vào Chúa Kitô cũng sẽ được sống lại, có được cuộc sống hiển vinh và thân xác thần thiêng sáng láng như thân xác của Chúa Kitô. Chúa Giêsu Kitô phục sinh là hoa trái đầu mùa của một nhân loại mới, và Ngài trao ban cho loài người mầm giống sự sống mới thần thiêng bất tử. Ở cuối chương 4 đầu chương 5 thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô Phaolô cũng đề cập tới sự sống lại của thân xác và khuyến khích tín hữu đừng sự hăi. Mọi khó khăn và thử thách mà họ phải chịu ở đời này không là ǵ so với cuộc sống thần thiêng bất diệt mà Thiên Chúa sẽ ban cho họ trong đời sau. Tuy hiện nay tín hữu phải rên siết trong thân xác nặng nề yếu đuối này, và c̣n phải sống xa Chúa, nhưng cần phải kiên tŕ thắp sáng niềm hy vọng luôn măi. Có được về với Chúa với thân xác c̣n sống của ḿnh hay phải bỏ căn nhà thân xác này không là điều quan trọng. Điều quan trọng là phải luôn t́m sống đẹp ḷng Chúa. V́ mọi người đều phải ra trước ṭa Chúa phán xét để nhận lănh phần thưởng hay án phạt theo những ǵ đă làm trong khi c̣n sống với thân xác trên trần gian này (2 Cr 4,16-5,10). Kiên tŕ trước khổ đau và giữ vững niềm hy vọng vào cuộc sống tái sinh mà Thiên Chúa sẽ ban cho trong ngày cánh chung, đó cũng là điều thánh Phaolô khuyên nhủ tín hữu Roma trong chương 8,18-25 thư gửi cho họ. Phaolô thôi thúc mọi người kiên nhẫn đợi chờ ngày được làm nghĩa tử của Thiên Chúa, ngày thoát khỏi sự hư nát của thân xác, để được tự do và thông phần vào vinh quang với mọi con cái Chúa. Vào cuối chương 3 thư gửi tín hữu Philiphê thánh Phaolô cũng khuyên họ như sau: ”Phần chúng ta, chúng ta có quê hương ở trên trời, từ đó Đấng Cứu Thế mà chúng ta ngóng đợi là Đức Giêsu Kitô, Chúa chúng ta, sẽ đến. Người sẽ biến đổi thân xác hèn hạ của chúng ta, và làm cho nó trở nên giống thân xác vinh quang của Ngài, với sức mạnh khiến Ngài quy phục được mọi sự” (Pl 3,21-22).

Trong số các thể văn thánh Phaolô dùng, c̣n có thể văn khuyến khích kèm theo các lư do, và danh sách các nhân đức hay tật xấu. Điển h́nh là chương 13 thư gửi tín hữu Roma, trong đó Phaolô khuyên tín hữu vâng phục chính quyền dân sự hợp pháp, v́ như thế là tuân hành trật tự Thiên Chúa đă đặt định (Rm 13,1-7). Trước đó trong chương 12 qua một loạt các động từ ở thể sai khiến, thánh nhân khuyến khích tín hữu đừng học đ̣i theo thói thế gian, nhưng hăy biết biến đổi tâm ḷng, mỗi người hăy ư thức được vị trí và phận vụ của ḿnh trong thân ḿnh mầu nhiệm của Chúa là Giáo Hội, dùng các đặc sủng Chúa ban mà phục vụ và yêu thương mọi người, luôn sống liêm chính, trung thành, sốt sắng, tươi vui, hy vọng, khoan ḥa và khiêm nhường. Bên cạnh các lời khuyên thánh Phaolô cũng thường liệt kê các nhân đức phải thực hành hay các tật xấu phải tránh. Ở cuối chương 1 thư gửi tín hữu Roma, thánh nhân kê khai ra các hậu qủa tiêu cực trong cuộc sống của những người chối bỏ phụng thờ Thiên Chúa: ”Tâm ḷng họ chứa đầy mọi thứ bất công, gian ác, tham lam, độc dữ, tràn ngập đố kỵ thèm muốn, sát nhân, căi cọ, mưu mô, man trá, bỏ vạ cáo gian, nói xấu nói hành, phản nghịch cùng Thiên Chúa, khiêu khích, kiêu căng, khoác lác, gian tà, bất hiếu, ngu muội, không liêm chính, vô tâm, bất nghĩa”. Trong chương 13,13 cùng thư Phaolô khuyến khích mọi người: ”Chúng ta hăy sống liêm chính như giữa ban ngày, không chè chén say sưa, dâm dật phóng đăng, không gây gỗ ghen tương”. C̣n trong chương 5 thứ thứ nhất gửi tín hữu Côrintô, thánh Phaolô nhắn nhủ các tín hữu: ”Tôi đă viết thư dặn anh chị em đừng giao du với hạng người trụy lạc. Tôi không đề cập một cách chung chung đến những kẻ dâm dật của thế gian này đâu, hay nói tới hạng trộm cướp, tham ô hay thờ quấy nào... Nay tôi lập lại là đừng ngồi ăn với một người mang danh là tín hữu kitô, mà lại dâm dật, tham ô, thờ tà thần, vu khống, nghiện ngập hay trộm cắp” (1 Cr 5,10-11; 6,9-10; 2 Cr 12,20-21). Trong chương 5,19-21 thư gửi tín hữu Galát, thánh nhân cảnh cáo tín hữu đừng sống theo xác thịt. Bởi v́ hoa trái của nó là ”dâm bôn, ô ế, phóng đăng, thờ quấy, ma thuật, hằn thù, ḱnh địch, ghen tương, nóng giận, tranh chấp, chia rẽ, bè đảng, ganh tị, say sưa, chè chén và các điều khác giống như vậy... Những kẻ làm các điều ấy sẽ không được vào Nước Thiên Chúa”.

Hơn là sai khiến, thánh Phaolô khuyến khích, khuyên nhủ, nài van, và khẩn cầu. Thay v́ mất đi sức mạnh của chúng, các lời của thánh nhân lại vang vọng như tiếng kêu mời phát xuất từ chính các hành động cứu rỗi của Thiên Chúa và của Chúa Kitô. Chẳng hạn trong chương 10 thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô thánh nhân viết: “Chính tôi là Phaolô, tôi xin khuyến khích anh chị em qua ḷng nhân thứ và hiền từ của Đức Kitô” (2 Cr 10,1). Trong thư gửi tín hữu Roma chương 12,1 Phaolô viết: ”V́ vậy nên tôi khuyến khích anh chị em nhân danh ḷng xót thương của Thiên Chúa”. Và trong chương 1 thư thứ nhất gửi giáo đoàn Côrintô thánh nhân cũng nói: ”Hỡi anh chị em, tôi khuyến khích anh chị em nhân danh Đức Giêsu Kitô Chúa chúng ta”.

Điểm sau cùng cần nhắc đến ở đây là sự kiện thánh Phaolô hay trích và dùng văn bản Kinh Thánh Cựu Ước Hy Lạp, đôi khi với lời dẫn nhập, khi khác một cách trực tiếp. Đặc biệt trong các chương 4, 9, 10 và 11 thư gửi tín hữu Roma, và trong thư gửi tín hữu Galát chương 3,6-29 và chương 4,21-31. Phaolô dùng kiểu chú giải của các rabbi do thái để chứng minh rằng giáo lư thần học về sự công chính hóa ngài rao giảng đặt nền tảng trên Lời Chúa và đă được nhắc tới trong Kinh Thánh Cựu Ước. Mọi lời Thiên Chúa hứa xưa kia đă được hiện thực nơi con người của Đức Giêsu Kitô, là Đấng Cứu thế và là Chúa (2 Cr 1,20; 10,11).