THÁNH PHAOLÔ CÓ PHẢI LÀ MỘT NHÀ THẦN HỌC HỆ THỐNG KHÔNG?

Tác Giả: Đức Ông Giuse Linh Tiến Khải


Trong các tác gỉa Tân Ước thánh Phaolô đă là thần học gia có thứ ngôn ngữ dễ nhận diện nhất, bởi v́ thánh nhân đă cố gắng dùng lại các ư niệm thần học của truyền thống kinh thánh, truyền thống do thái giáo và truyền thống của cộng đoàn kitô tiên khởi để diễn tả thực tại ḷng tin kitô, và trao ban cho chúng một ư nghĩa mới và một nội dung thần học sâu sắc hơn. Các phạm trù thần học đa diện được thánh Phaolô đề cập tới có thể cho chúng ta cảm tưởng ngài là một thần học gia hệ thống. Nhưng thật ra không phải vậy. Phaolô đă không có ư đưa ra một cái nh́n thần học tổng quát và thống nhất. Thánh nhân cũng không muốn xây dựng một tổng luận thần học. Thật ra, có một vài học giả đă gán cho thánh Phaolô ư tưởng này, nhưng ngày nay giới học giả Kinh Thánh Tân Ước không chấp nhận sự gán ghép nói trên. Lư do là v́ thánh Phaolô đă không bao giờ đương đầu giải quyết toàn bộ các vấn đề liên quan tới thực tại của ḷng tin kitô. Ngay cả trong thư gửi giáo đoàn Roma, mà chúng ta có thể coi là khảo luận đúc kết các vấn đề thần học đặc sắc nhất, thánh Phaolô cũng đă không đưa ra một tổng luận thần học, nhằm duyệt xét toàn bộ các vấn đề ḷng tin. Trái lại, Phaolô đă chỉ chú ư tới các trường hợp cụ thể của các giáo đoàn thời đó và giải quyết các khó khăn mà tín hữu Giáo Hội thời khai sinh gặp phải trong môi trường sống cụ thể thường ngày của họ.

 

Chúng ta có thể định nghĩa thần học của thánh Phaolô là loại thần học thực dụng, hay thần học áp dụng vào môi trường mục vụ. Và như thế nó luôn luôn là một suy tư thần học phiến diện, liên quan tới một lănh vực nào đó, hay một số lănh vực nào đó, chứ không phải bao quát toàn bộ. Bằng chứng là thánh Phaolô đă lấy lại một số đề tài hay tư tưởng đă được nói tới, nhưng khai triển sâu hơn và mở rộng vấn đề cho một viễn tượng mới. Có hai lư do giải thích cho sự kiện này. Thứ nhất, thánh Phaolô được môi trường bên ngoài thúc đẩy. Các kinh nghiệm mới và nhiều tiếp xúc trên con đường truyền giáo khiến thánh nhân t́m hội nhập Tin Mừng vào các nền văn hóa địa phương, bằng cách khai triển thêm các đề tài thần học từng rao giảng cho tới lúc đó. Thứ hai thánh nhân cảm thấy nhu cầu cá nhân cần phải đào sâu hơn nội dung ḷng tin kitô của ḿnh, để có thể rao truyền nó một cách hữu hiệu hơn. Điển h́nh là vấn đề sống lại của Chúa Giêsu Kitô. Nếu so sánh những ǵ thánh nhân đă nói với tín hữu các cộng đoàn theo thứ tự thời gian, chúng ta sẽ nhận ra có sự biến chuyển cả phẩm lẫn lượng trong giáo lư về sự sống lại của Chúa Kitô. Thánh Phaolô đă đề cập tới vấn đề sống lại lần đầu tiên trong chương 4,14-18 thư thứ nhất gửi tín hữu Thêxalônica. Phaolô tới rao giảng Tin Mừng tại Thêxalônica vào năm 50, tức trong chuyến truyền giáo thứ hai. Nhưng công tác truyền giáo và thành lập cộng đoàn kitô chưa kéo dài được bao lâu, th́ thánh nhân gặp sức chống đối của cộng đoàn do thái sinh sống tại đây và phải vội vă xa rời các tín hữu. Do đó Phaolô viết thư củng cố ḷng tin của họ, và giảng giải giáo lư thêm cho họ, trong đó có vấn đề niềm tin vào sự sống lại của Chúa Kitô. Khi hay biết có một số tín hữu trong cộng đoàn buồn sầu đến như thất vọng v́ có thân nhân qua đời, thánh Phaolô đă an ủi họ và khẳng định với họ mấy điểm ṇng cốt sau đây. Cũng như Chúa Giêsu Kitô đă chết và đă sống lại thế nào, th́ các tín hữu đă qua đời cũng sẽ được sống lại với Chúa như vậy. Giáo lư do Chúa Giêsu truyền lại cho biết khi Chúa Giêsu Kitô quang lâm, các tín hữu đă chết trong Chúa Kitô sẽ được sống lại trước, rồi tới phiên các tín hữu c̣n sống sẽ được cất nhắc lên để gặp gỡ Chúa trên trời và sống măi với Chúa.

Vấn đề kẻ chết sống lại sẽ được thánh Phaolô đề cập tới lần thứ hai trong chương 15 thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô. Ở đây niềm tin vào sự sống lại được khai triển rộng răi thành ba phần. Trong phần đầu Phaolô tŕnh bầy Tin Mừng liên quan tới sự sống lại của Chúa Giêsu Kitô như thánh nhân đă nhận được từ truyền thống của cộng đoàn Kitô tiên khởi. Đó là Chúa Kitô đă chết v́ tội lỗi của mọi người. Ngài đă chịu mai táng và ngày thứ ba đă phục sinh theo lời Kinh Thánh. Tiếp đến Chúa Kitô phục sinh đă tỏ hiện ra cho cho Kêpha rồi cho Mười hai tông đồ. Rồi Ngài đă hiện ra với hơn 500 tín hữu cùng một lần. Khi thánh Phaolô viết thư này cho tín hữu Côrintô tức vào năm 56, đa số các anh chị em này vẫn c̣n sống. Và sau cùng Chúa Kitô phục sinh cũng đă hiện ra với Phaolô, là người bé mọn nhất trong các tông đồ và không xứng đáng mang danh hiệu ấy, v́ Phaolô đă bắt bớ Giáo Hội Chúa. Nhưng Phaolô đă không để cho ơn thánh Chúa qua đi vô ích, trái lại đă tận dụng ơn thánh ấy để sinh lợi cho chính ḿnh và cho người khác. Nghĩa là ở đây Phaolô lợi dụng dịp loan báo Tin Mừng phục sinh cho tín hữu, để kê khai các nhân chứng đă được tận mắt trông thấy Chúa Kitô phuc sinh, đồng thời cũng là để nhắc lại cuộc gặp gỡ đổi đời của ḿnh với Chúa Kitô phục sinh.

Trong phần hai chương 15 thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô Phaolô dựa trên niềm tin và xác tín vào sự phục sinh trên đây của Chúa Kitô để trả lời những tín hữu tuyên bố họ không tin vào sự sống lại của người chết. Thánh nhân dùng chính khẳng định này của họ để làm tiền đề cho lư luận của ḿnh. Nếu không có sự sống lại, th́ Chúa Kitô cũng đă không thể sống lại được. Mà nếu Chúa Kitô đă không sống lại, th́ các tông đồ là những người làm chứng gian và rao giảng điều dối trá. Và như thế ḷng tin của các tín hữu cũng trở thành hư không, v́ họ đă nghe lời phỉnh gạt và tin theo một điều hăo huyền. Mà nếu Chúa Kitô đă không sống lại thực, th́ những kẻ đă chết chắc chắn là phải hư mất và mọi tín hữu kitô đă đặt tin tưởng và hy vọng nơi Đức Giêsu Kitô trong đời này sẽ là những kẻ khốn nạn đáng thương nhất trần gian. Nhưng không, Chúa Kitô đă phục sinh và trở thành trưởng tử của đoàn ngũ những người sống lại. Do đó nếu v́ Ađam mà họ phải chết, th́ giờ đây nhờ Chúa Kitô họ sẽ được sống, mỗi người trong thứ bậc của ḿnh. Sau khi quang lâm Chúa Kitô sẽ hủy diệt mọi quyền lực, kể cả cái chết, và thống trị mọi vật mọi loài. Lúc đó sẽ là ngày sau hết. Và Chúa Kitô sẽ tŕnh diện trước mặt Thiên Chúa Cha để tuyên bố ngài đă hoàn thành sứ mạng cứu thế Thiên Chúa Cha đă trao phó. Cũng nhân dịp nói về sự sống lại của người chết, thánh Phaolô đề cập tới một thói quen lạ. Đó là thói quen lănh nhận bí tích rửa tội cho người chết. Phaolô không lên án cũng không tán thành thói quen này, nhưng chỉ dùng nó cho lư luận của ḿnh. Lịch sử các nhóm lạc giáo có nói tới bí tích rửa tội đại diện. Người c̣n sống nhận bí tích rửa tội đại diện cho người chết. Khi làm như thế, h́nh như họ tin rằng ông bà tổ tiên của họ đă qua đời không được rửa tội cũng tham dự vào ơn ích của bí tích Rửa Tội, mà giờ đây họ nhận lănh thay cho các vị. Cũng chính v́ tin vào Chúa Kitô phục sinh và sự sống lại nên thánh Phaolô và các cộng sự viên của ngài liều mạng xông pha hiểm nguy mọi ngày, mà không sợ phải chiến đấu với thú dữ tại thành Êphêxô.

Trong phần ba của chương 15 thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô, Phaolô t́m cách trả lời cho vấn nạn liên quan tới thân xác của những tín hữu được sống lại. Thánh nhân dùng một h́nh ảnh tuyệt đep để so sánh thân xác phục sinh được hoàn toàn biến đổi có sự sống thiên quốc thần thiêng vinh quang vĩnh cửu với thân xác yếu hèn hay chết và rữa nát của con người trần gian. Đó là h́nh ảnh hạt giống biến thành cây. Và thánh Phaolô khuyên tín hữu hăy biết dùng các sự thật ấy để khuyên nhủ và an ủi nhau.

Trong chương 5 thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô Phaolô thuyết phục tín hữu đừng sợ hăi trước cái chết, v́ nó chỉ là cánh cửa dẫn đưa tín hữu vào cuộc sống vĩnh cửu mai sau. Trước đó vào cuối chương 4 thánh nhân khẳng định với tín hữu rằng con người thân xác bên ngoài càng đi tới sự hủy diệt của nó, th́ con người bên trong càng được canh tân. Các khổ đau bây giờ mau qua và chúng sửa soạn cho tín hữu hưởng sự vinh quang bất diệt. Bởi v́ đích tới của cuộc sống con người không phải là điều có thể trông thấy được, mà là thực tại con người không trông thấy. Những ǵ con người có thể trông thấy th́ tạm bợ, điều con người không trông thấy mới vĩnh cửu. Trong chương 5 thánh nhân tiếp tục khai triển tư tưởng trên qua h́nh ảnh cuộc sống trên trần gian này như là một căn lều tạm bợ dễ bị hủy diệt, nhưng cuộc sống mai sau mới là ṭa nhà xây vững chắc. Trong thời gian phải sống trong căn lều tạm bợ mong manh này tín hữu rên siết ước mong được căn nhà thiên quốc trùm lên trên căn lều hay hư nát này. Dĩ nhiên sự sống luôn luôn là ơn Chúa ban, nên tín hữu không muốn và không được cởi bỏ nó trong nghĩa hủy hoại chính ḿnh, nhưng họ muốn mặc y phục cuộc sống vĩnh cửu lên trên y phục cuộc sống hư nát, để cho cái phải chết bị sự sống nuốt trửng. Và Thiên Chúa, Đấng đă tạo thành con người cho tương lai rạng ngời ấy, trao ban bảo chứng Thần Linh cho tín hữu. Cũng chính v́ thế nên cho dù đang phải sống trong thân xác này, tức là ở bên ngoài ṭa nhà cuộc sống thiên quốc vĩnh cửu, tín hữu vẫn hy vọng tin tưởng, luôn quy hướng về cuộc sống mai sau và cố gắng sống đẹp ḷng Thiên Chúa. V́ mọi người đều phải ra trước ṭa Chúa phán xét để lănh nhận phần thưởng hay án phạt về mọi sự đă làm trong cuộc sống thân xác trên trần gian này.

Trong phần hai của chương 5 thánh Phaolô nhắc cho tín hữu biết rằng Chúa Kitô đă chết để đền bù tội tội thay cho tất cả mọi người, để mọi người sống không sống cho chính ḿnh nữa, nhưng là sống v́ Chúa Kitô và cho Chúa Kitô, là Đấng đă chết và sống lại cho họ, để ḥa giải họ với Thiên Chúa Cha. Và các tông đồ là các thừa tác viên và sứ giả của Tin Mừng phục sinh và ḥa giải đó. Đây cũng là lư do khiến thánh Phaolô khẳng định với tín hữu Philiphê rằng đối với thánh nhân sống chính là Chúa Kitô và chết đi là một mối lợi. Thánh nhân chỉ muốn chết để được kết hiệp với Chúa Kitô. Nhưng nếu sự hiện diện và công việc của ngài trên trần gian này c̣n ích lợi cho tín hữu, th́ ngài sẽ ở lại để giúp họ trưởng thành trong ḷng tin (Pl 1,21-24). Và Phaolô khuyên mọi người hăy luôn hướng về đích tới của đường đời là cuộc sống vĩnh cửu mai sau (Pl 3,12 tt.)

Thí dụ trên đây cho thấy thánh Phaolô đă khai triển cùng một đề tài thần học và giáo lư về sự phục sinh trong nhiều trường hợp khác nhau để đáp ứng nhiều nhu cầu cụ thể khác nhau của tín hữu.