KITÔ HỌC NHƯ ĐƯỜNG NÉT THỐNG NHẤT CĂN BẢN TRONG NỀN THẦN HỌC CỦA THÁNH PHAOLÔ

Tác Giả: Đức Ông Giuse Linh Tiến Khải


Khi duyệt xét các thư của thánh Phaolô, chúng ta thấy nền thần học thánh nhân tŕnh bầy không có tính cách hệ thống, mà là thứ thần học thực dụng hay thần học áp dụng vào cuộc sống thường ngày của các tín hữu. V́ bao gồm các câu trả lời cho các vấn nạn ḷng tin, nên nó đa diện và thay đổi tùy theo khung cảnh sống và các vấn đề của các cộng đoàn kitô. Tuy nhiên, sự khác biệt khung cảnh và cái đa diện của các vấn đề không cản trở thánh Phaolô khai triển và đào sâu ư nghĩa thần học của ḷng tin kitô theo một đường nét thần học thống nhất. Thật thế, thánh Phaolô đă được một trực giác nền tảng chính xác hướng dẫn trong các suy tư thần học của ḿnh: đó là Đức Giêsu thành Nagiarét chịu đóng đanh và sống lại là con đường định đoạt duy nhất dẫn đưa mọi người tới ơn cứu độ. Như thế có thể nói rằng kitô học chính là linh hồn và nơi tủy các suy tư thần học của thánh Phaolô. Mọi khía cạnh thần học khác đều tùy thuộc và nảy sinh từ đó.

 

Dĩ nhiên, sự kiện Đức Kitô là Đấng Trung Gian của ơn tha tội và Con Người là Đấng sẽ giải phóng nhân loại hoàn toàn vào ngày cánh chung đă là các sự thật được truyền thống kitô giáo thời khai sinh tuyên nhận. Nhưng thánh Phaolô mới là người đă biết nêu bật các sự thật đó và đặc biệt đă khiến cho các sự thật này trở thành nền tảng vững chắc giúp giải quyết các vấn đề ḷng tin và các khúc mắc, mà tín hữu trong các cộng đoàn kitô hy lạp dần dần gặp phải trong cuộc sống của họ. Do đó không phải là điều khó, nếu chúng ta muốn chứng minh rằng Chúa Giêsu Kitô lịch sử và ơn cứu độ Ngài đem lại cho nhân loại là trung tâm điểm các suy tư thần học của thánh Phaolô.

Thật vậy, trước hết điều thánh Phaolô loan truyền chính là ”Tin Mừng của Đức Kitô”. Nghĩa là tin vui liên quan tới con người Đức Kitô và đặc biệt liên quan tới cái chết và sự phục sinh của Ngài. Trong các thư gửi tín hữu Roma, Côrintô, Galát, Philiphê và Thêxalônica, Phaolô không ngừng lập đi lập lại cho mọi người biết rằng Tin Mừng mà ngài rao giảng cho họ là Tin Mừng của Đức Giêsu Kitô Con Thiên Chúa (Rm 1,9; 1 Cr 9,12; 2 Cr 2,12; 9,13; 10,14; Gl 1,7; Pl 1,27; 1 Ts 3,2). Và tin vào Chúa Kitô có nghĩa là chấp nhận sống theo Tin Mừng ấy (Gl 2,16; Pl 1,29; Rm 3,22.26; Gl 2,16.20; Pl 3,9; Plm 5). Cuộc sống của kitô hữu được thánh Phaolô định nghĩa như là ”trong Chúa Kitô” và ”trong Chúa”. Tiền trí từ ”trong” ở đây không ám chỉ sự kết hiệp thần bí, mà diễn tả sự tham dự vào cuộc sống phục sinh của Chúa Kitô. Chính v́ tin là sống theo tinh thần Tin Mừng của Chúa Kitô nên Tin Mừng, nên ”Luật của Đức Kitô” hướng dẫn cung cách hành xử của kitô hữu (Gl 6,2). Và ơn cứu độ sau hết là được bước vào sự kết hiệp bất diệt với Chúa Kitô. Kiểu nói ”chúng ta sẽ luôn luôn ở với Chúa” được thánh Phaolô lập đi lập lại trong các thư của Ngài (1 Ts 4,17; Cf. 1 Ts 5,10; Pl 1,23). Nghĩa là Chúa Giêsu Kitô là mẫu mực của nhân loại mới, như Adam xưa kia đă là mẫu mực của nhân loại cũ. Đây là sự thật được thánh Phaolô khai triển rộng răi trong chương 5,12-21 thư gửi tín hữu Rôma và trong chương 15,21-22.54-59 thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô.

Tuy nhiên c̣n hơn thế nữa, dưới con mắt của thánh Phaolô Đức Kitô chính là ch́a khóa giúp giải thích con người. Từ nay trở đi sự hư mất hay ơn cứu rỗi, sự chết hay sự sống, kiếp sống nô lệ hay sự tự do, tất cả đều là các điều kiện sống được thánh Phaolô định nghĩa trong tương quan với Chúa Kitô. Tất cả những ai sống trong thứ luận lư của một thực tại xa lạ với con người của Chúa Kitô, cho dù thực tại đó không thể trách cứ được trên b́nh diện tôn giáo và luân lư đi nữa (Cư. Pl 3,4-11) những người đó cũng đều đang bước đi trên các con đường dẫn đến sự hư mất. Nhưng trái lại, tất cả những ai, qua ḷng tin và qua t́nh yêu thương, tham dự vào lịch sử và cuộc đời của Chúa Kitô chịu đóng đanh và phục sinh, th́ sẽ được hưởng mọi hoa trái thiêng liêng phát xuất ơn cứu độ mà họ nhận lănh được từ Chúa Kitô phục sinh. Tóm lại, trong tư tưởng của thánh Phaolô kitô học xác định và trao ban ư nghĩa cho nhân chủng học. Đây là điều chúng ta có thể kiểm chứng, đặc biệt trong 11 chương đầu thư gửi giáo đoàn Roma.

Thật thế, trong 11 chương đầu thư gửi tín hữu Roma Phaolô đă khai triển 4 mấu điểm kitô học và nhân chủng học sau đây. Thứ nhất, thảm cảnh sống buồn thương mà dân ngoại và người do thái phải gánh chịu dưới án phạt của Thiên Chúa, v́ họ không tin nhận ơn cứu độ (1,18-3,20). Trong khi đó tất cả những ai tin nhận Đức Giêsu Kitô và Tin Mừng của Ngài đều được công chính hóa qua ơn thánh cứu độ Chúa ban (3,21-4,25). Thứ hai, thảm cảnh sống buồn thương mà toàn nhân loại phải gánh chịu trong hệ lụy với Ađam thứ nhất (5,1-14), và ơn cứu độ nhân loại nhận được trong tương quan gắn bó với Chúa Giêsu Kitô (5,15-6,23). Đặc biệt trong chương 5 đề tài thảm cảnh sống bị án phát và cuộc sống trong ơn cứu độ giao thoa và trộn lẫn với nhau. Mấu điểm kitô học và nhân chủng học thứ ba là thảm cảnh sống của nhân loại nô lệ của lề luật (7,1-25) và ơn giải phóng bởi Thần Linh Thiên Chúa (8,1-39). Thứ tư là thảm cảnh sống của dân Israel khước từ Chúa Kitô (9,1-10,21) và ơn cứu độ của dân Israel mới, gồm các tín hữu kitô gốc do thái cũng như không do thái (11,1-36).

Thánh Phaolô cũng hiểu bản chất của Giáo Hội dưới ánh sáng nền Kitô học và nhân chủng học nói trên. Đối với thánh nhân Giáo Hội là ”thân ḿnh của Chúa Kitô” (1 Cr 12,27; Cf. Rm 12,5; 1 Cr 6,15; 10,17; 12,13), nghĩa là môi trường sinh động nơi các tín hữu xác quyết và tôn vinh quyền năng là Chúa của Đức Kitô phục sinh và diễn tả thái độ sống gắn bó vâng phục Ngài. Từ cái chết và sự sống lại của Chúa Kitô thánh Phaolô cũng rút tỉa ra ư nghĩa thần học tràn đầy của các bí tích. V́ thế thánh nhân mới viết trong chương 6,4 thư gửi tín hữu Roma: ”Như vậy nhờ bí tích Rửa Tội chúng ta được mai táng với Ngài qua cái chết, để như Chúa Kitô đă sống lại từ cơi chết thế nào th́ chúng ta cũng có thể sống một cuộc sống mới như thế”. Trong chương 10 thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô thánh Phaolô giải thích ư nghĩa bí tích Thánh Thể như sau: ” Chén rượu mà chúng ta uống trong cử chỉ tạ ơn Thiên Chúa lại không có nghĩa là hiệp thông vào máu của Chúa Kitô hay sao? Bánh mà chúng ta bẻ lại không ám chỉ sự hiệp thông vào ḿnh của Chúa Kitô hay sao?”. Qua kiểu suy tư trên đây chúng ta thấy giáo hội học của thánh Phaolô cũng mang sắc thái kitô học.

Nhưng chưa hết, thần học về Chúa Ba Ngôi cũng được thánh Phaolô khai triển từ kitô học. Thiên Chúa Cha và Chúa Thánh Thần cũng được gọi tên và định nghĩa từ Đức Giêsu. Phaolô gọi Thiên Chúa là ”Cha của Chúa Giêsu Kitô Chúa chúng ta”, như viết trong thư gửi tín hữu Roma chương 15,6 và trong thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô chương 1,13 và chương 11,31. Trong biến cố cuộc khổ nạn và cái chết của Đức Giêsu trên thập gía, Thiên Chúa Cha được mạc khải như là ”Đấng trao ban sự sống cho người chết và gọi những ǵ không có bước vào hiện hữu” (Rm 4,17). Chương tŕnh cứu độ của Ngài nhằm biến mọi người trở nên ”giống h́nh ảnh Con của Ngài, để Người trở nên trưởng tử của nhiều anh chị em”. (Rm 8,29). C̣n Chúa Thánh Thần th́ được thánh Phaolô gọi là ”Thần Khí của Đức Kitô”, hay ”Thần Khí của Đức Giêsu Kitô” hoặc ”Thần Khí của con Ngài”. Đây là các kiểu gọi độc đáo của riêng thánh Phaolô. Trong chương 8,9 thư gửi tín hữu Roma thánh Phaolô viết: ”C̣n anh chị em, anh chị em không ở dưới sự thống trị của xác thịt nhưng sống dưới sự cai quản của Thần Linh. Bởi v́ Thần Khí của Thiên Chúa ở trong anh chị em. Nếu ai không có Thần Khí của Đức Kitô th́ kẻ đó không thuộc về Ngài”. Trong thư gửi tín hữu Philiphê, sau khi bày tỏ nỗi vui mừng của ḿnh v́ biết rằng Tin Mừng được rao truyền rộng răi và các tín hữu thêm ḷng can đản v́ chứng tá của ḿnh là kẻ đang bị tù tội v́ Chúa Kitô, thánh Phaolô viết trong chương 1,19 như sau: ”V́ tôi biết điều đó đem lại ơn cứu rỗi cho tôi nhờ lời cầu của anh chị em và sự trợ lực của Thần Khí của Đức Giêsu Kitô”. Trong bài ca chúc tụng ḷng xót thương quan pḥng của Thiên Chúa đối với nhân loại nơi chương 4 thư gửi giáo đoàn Galát, thánh Phaolô tóm tắt các chặng chính trong chương tŕnh cứu độ và viết trong các câu từ 4 tới 6: ”Nhưng khi đă tới thời viên măn, Thiên Chúa đă sai Con Ngài sinh bởi người nữ, sinh ra dưới sự thống trị của luật lệ, để cứu chuộc những ai c̣n ở dưới sự thống trị của luật lệ và để cho chúng ta được nhận làm con nuôi. Sự kiện anh chị em là con được minh chứng bằng việc Thiên Chúa đă gửi xuống trong tâm ḷng chúng ta Thần Khí của con Ngài, là Đấng kêu lên : ”Abba, lậy Cha”.

Tóm lại, qua các dữ kiện nêu trên liên quan tới các tư tưởng kitô học, nhân chủng học, giáo hội học, bí tích học và thần học về Chúa Ba Ngôi, chúng ta thấy thánh Phaolô qủa thực là một thần học gia sâu sắc. Tuy nền thần học thánh nhân tŕnh bầy trong các thư của ngài không phải là một nền thần học có hệ thống khai triển mọi khía cạnh của giáo lư ḷng tin kitô, nhưng nó cống hiến cho chúng ta rất nhiều giải đáp cụ thể trả lời cho nhiều vấn nạn thần học mà tín hữu thuộc mọi thời đại có thể gặp phải trong cuộc sống thường ngày giữa các cộng đoàn có các nền văn hóa khác nhau. Trong nghĩa này thần học của thánh Phaolô là thứ thần học thực dụng và là thí dụ điển h́nh của nỗ lực hội nhập Tin Mừng cứu độ của Chúa Giêsu vào các nền văn hóa địa phương.