TÍNH CHẤT XA LẠ VÀ THỜI SỰ TRONG CÁC THƯ CỦA THÁNH PHAOLÔ 

Tác Giả: Đức Ông Giuse Linh Tiến Khải


Khi đọc các thư của thánh Phaolô, chúng ta nhận ra ngay khoảng cách không gian và thời gian phân chia chúng ta với thánh nhân và thế giới thời đó. Phaolô đă sống trong một khung cảnh xă hội văn hóa khác với khung cảnh xă hội văn hóa của chúng ta. Ḷng tin kitô của thánh nhân cũng đă được sống trong một Giáo Hội rất khác với Giáo Hội hiện nay. Nếu duyệt xét kỹ lưỡng vấn đề chúng ta có thể nói rằng khoảng cách thời gian nhỏ hơn, nghĩa là ít được cảm thấy hơn là khoảng cách tinh thần. Thế giới thánh Phaolô đă sống là một thế giới hoàn toàn xa lạ với chúng ta. Đặc biệt chúng ta không thể nào hiểu được thái độ của thánh nhân coi biến cố Chúa Kitô quang lâm như thể là một sự kiện gần kề sắp xẩy ra trong thời đó.

 

Trong chương 4,15-17 thư thứ nhất gửi tín hữu Thêxalônica thánh nhân viết: ”Tôi xin nói cho anh chị em biết điều này: theo lời Chúa dậy, th́ chúng ta là những người đang sống, nghĩa là những kẻ c̣n sót lại lúc Chúa quang lâm, chúng ta không đi đón Chúa trước các kẻ đă chết. V́ khi lệnh của thiên thần đựơc ban bố và khi tiếng kèn của Thiên Chúa vang lên th́ Chúa Giêsu sẽ từ trời hiện xuống và lập tức các kẻ đă chết trong Chúa Giêsu sẽ sống lại. Đoạn đến lượt chúng ta là những người đang sống trên mặt đất, chúng ta sẽ hợp với họ và được đưa qua các tầng mây đến gặp Chúa Kitô trên không trung. Sau đó, chúng ta sẽ được phúc ở với Chúa luôn măi”. Trong chương 15,51-52 thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô, thánh nhân cũng khẳng định với mọi người rằng: ”Đây tôi tỏ cho anh chị em một mầu nhiệm: Chúng ta sẽ không chết hết cả, song chúng ta hết thảy sẽ được biến đổi. Trong chốc lát, trong nháy mắt, lúc tiếng kèn cuối cùng nổi dậy, v́ sẽ có tiếng kèn thổi lên, các kẻ chết sẽ sống lại không hư nát, c̣n chúng ta chúng ta sẽ được bién đổi. Thân xác trong hư nát này phải mặc lấy sự không hư nát và thân xác hay chết này phải trở nên bất tử”. Thật ra thái độ chờ đợi nôn nóng đó của thánh Phaolô cũng như của các kitô hữu tiên khởi đă là một ảo tưởng. Đây là điều sau này Phaolô và các kitô hữu trong Giáo Hội thời khai sinh từ từ hiểu ra, như chúng ta có thể nhận thấy trong Phúc Âm thánh Luca.

Cũng thế, vũ trụ quan của thánh Phaolô và của dân chúng thời đó thật xa lạ với tâm thức hiện nay của chúng ta. Chẳng hạn đối với thánh Phaolô và kitô hữu tiên khởi, sự hiện hữu ác hại của Satan trong các biến cố cuộc sống con người là một sự thật qúa hiển nhiên, nhưng đối với con người thời nay nó lại không rơ ràng như thế. Trong chương 16,20 thư gửi giáo đoàn Roma thánh nhân khẳng định với tín hữu rằng: ”Thiên Chúa Đấng ban b́nh an sẽ mau chóng chà đạp qủy Satan dưới gót chân anh chị em. Chúc anh chị em được ơn phúc của Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng ta”(Cf. Rm 16,20). Trong thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô khi đề cập tới tội loạn luân của nhiều tín hữu trong cộng đoàn thánh Phaolô viết ở chương 5,4-5 như sau: ”Theo ư tôi, anh chị em hăy nhân danh Chúa Giêsu họp nhau lại và dùng quyền phép Chúa Giêsu mà giao phó kẻ ấy cho Satan hủy hoại phần xác, mong phần hồn kẻ ấy được cứu rỗi, trong ngày của Chúa Giêsu Kitô, Chúa chúng ta”. Xa hơn trong chương 7 thánh Phaolô khuyên các tín hữu sống bậc vợ chồng ư thức rằng thân xác họ đă thuộc về nhau, chứ không phải là của riêng nữa. Do đó trừ thời gian hai người đồng ư không ăn ở với nhau để dành th́ giờ cầu nguyện, c̣n b́nh thường hăy biết chu toàn bổn phận của ḿnh trong việc đáp ứng các yêu cầu sinh lư của nhau, sợ rằng ma qủy cám dỗ họ, v́ họ không giữ ḿnh được (1 Cr 7,4.5). Nói cách khác, trong cuộc sống chồng vợ, đáp ứng yêu cầu sinh lư của nhau và yêu thương nhau là một bổn phận. Trong chương 2 thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô, thánh Phaolô đề cập tới một tín hữu đă đặt điều vu khống thánh nhân khiến cho mọi người phải buồn sầu. Phaolô khẳng định rằng v́ thương mến, ngài cũng tha thứ cho tín hữu đó cũng như cộng đoàn đă tha thứ cho anh ta. Thánh nhân khuyên mọi người đừng để bị Satan lừa dối, v́ không ai lạ ǵ các mưu mô qủy quyệt của nó (2 Cr 2,11).

Trong chương 11 cùng thư, khi tranh luận với những tông đồ giả vu khống nói xấu thánh Phaolô nhằm hạ uy tín của ngài và khoe khoang công đức của họ giữa cộng đoàn, thánh nhân khẳng định với tín hữu rằng: ”Họ là tông đồ giả, là thợ gian, dám tự xưng ḿnh là tông đồ Chúa Kitô. Nhưng điều đó không có ǵ lạ. Bởi v́ chính Satan cũng giả làm thiên thần sáng láng cơ mà!” (2 Cr 11,13-14). Cũng trong bầu khí tranh luận ấy, ở chương 12 thánh Phaolô đă bất đắc dĩ phải nói về các đặc ân Thiên Chúa ban cho Ngài, kể cả kinh nghiệm xuất thần được đưa lên tầng trời thứ ba. Nhưng thánh nhân khẳng định: ”Và để cho tôi khỏi sinh ḷng kiêu ngạo v́ các ơn lạ ấy, Chúa đă đặt một cái dằm trong thịt tôi, khác nào một thủ hạ của Satan tát vả tôi, để tôi mất tự kiêu, tự đắc” (2 Cr 12,7). Trong chương 2 thư thứ nhất gửi giáo đoàn Thêxalônica, là giáo đoàn trẻ mà Phaolô đă bất đắc dĩ phải rời xa v́ sự thù nghịch của người Do thái, thánh nhân khẳng định với họ rằng đă hai lần ngài đă có ư định trở lại thăm họ, nhưng Satan cứ cản trở măi (1 Ts 2,18).

Nhiều vấn đề, mà thánh Phaolô và tín hữu trong cộng đoàn kitô tiên khởi phải đối đầu, ngày nay đă được thắng vượt trong Giáo Hội. Chẳng hạn như vấn đề có nên áp đặt tục cắt b́ theo luật do thái cho các anh chị em không phải gốc do thái theo Kitô giáo hay không (Gl; Rm), hay có đựơc ăn thịt đă cúng cho các thần linh ngoại giáo sau đó được người ta đem bán ngoài chợ hay không (1 Cr 8-10). Bên cạnh đó là các khuynh hướng lệch lạc và các nhóm đối nghịch khác nhau nảy sinh ra trong cộng đoàn, mà thánh Phaolô phải đả phá, để chấn chỉnh và giữ vững ḷng tin cho các tín hữu. Bên ngoài là người Do thái không chấp nhận Chúa Kitô và Tin Mừng của Ngài, bên trong các cộng đoàn th́ có các khó khăn do nhiều nhóm tạo ra: nhóm duy linh của cộng đoàn Côrintô, nhóm thừa sai kitô gốc Giuđea len lỏi vào các giáo đoàn bên Hy lạp và vùng Galaxia, các giới khác nhau trong giáo đoàn Giêrusalem vv... Đó là chưa kể tới môi trường hoạt động rất đặc biệt của thánh Phaolô: vừa là thừa sai loan báo Tin Mừng cho dân chúng các thành phố lớn bên Tiểu Á và châu Âu, vừa là mục tử chăm lo cho mọi nhu cầu thiêng liêng của các cộng đoàn kitô nhỏ bé phải sống ḷng tin giữa môi trường xă hội ngoại giáo. T́nh trạng là người từng bắt bớ Kitô giáo giờ đây trở thành người loan báo Tin Mừng và bênh vực Giáo hội là một kinh nghiệm đổi đời hết sức đặc thù trong cuộc sống của thánh Phaolô, một kinh nghiệm hấp dẫn, nhưng đặc thù và không thể nào bắt chước được.

Tuy nhiên không phải v́ thế mà chúng ta có thể kết luận rằng chúng ta là các kitô hữu sống trong một thế giới khác và là tín hữu của một Giáo Hội khác. Kết luận như thế là đơn giản hóa vấn đề và là sai lầm, v́ như thế cũng có nghĩa là chúng ta khẳng định rằng không thể đối thoại xây dựng với người xưa được. Thật ra cũng giống như tác phẩm của bất cứ tác giả nào khác trong qúa khứ, các thư của thánh Phaolô không chỉ dựng lại khung cảnh xă hội lịch sử trong hoạt động và tư tưởng của thánh nhân, mà c̣n giải thích nó và hiểu biết nó nữa. Do đó đọc các thư của thánh Phaolô cũng có nghĩa là lắng nghe điều thánh nhân nói với chúng ta và t́m lănh hội sứ điệp, mà thánh nhân muốn nhắn gửi chúng ta, là những người đang sống trong thời đại ngày nay sau thánh nhân hai ngàn năm. Sứ điệp ấy là một kích thích. Cái hiểu biết và kiểu giải thích sâu xa của thánh nhân liên quan tới Đức Giêsu cũng như Thiên Chúa và con người vượt xa không gian và thời gian. Nó không chỉ được áp dụng cho môi trường lịch sử thời đó, mà c̣n là một lời mời gọi và phê b́nh có sức mở ra cho con người thời nay các kiểu cách và h́nh thức giúp xây dựng các tương quan liên bản vị trong xă hội một cách tốt đẹp và trung thực hơn. Riêng về phía chúng ta là những người sống trong thời đại hai ngàn năm sau thánh Phaolô, muốn lănh hội được sứ điệp đó của thánh nhân chúng ta phải biết mở rộng tâm trí, từ bỏ mọi thành kiến và có thái độ lắng nghe, tiếp nhận. Chỉ như thế việc đọc hiểu các thư của thánh nhân mới thực sự ích lợi cho cuộc sống ḷng tin của chúng ta.